Czarnków - miasto z historią!

Dla wielu z nas wakacje obfitują w rozmaite wycieczki i wyprawy. Każdy chce miło i twórczo spędzić czas. Może warto udać się do Czarnkowa, pięknego miasta z wieloletnią historią. Jakie są dzieje tej miejscowości i co ciekawego można w niej zobaczyć?

Na wstępie trochę historii. Sięgnijmy do dostępnych publikacji, które opisują historię Czarnkowa. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1025 r. z kroniki Galla Anonima. W Czarnkowie miał wówczas panować książę Gniewomir. Zgodnie z historią we wczesnym średniowieczu krzyżowały się tu dwa istotne szlaki handlowe. Pierwszy biegnący z Poznania na Pomorze, drugi podążał od Ujścia, przez Czarnków, aż do Frankfurtu. W miejscu krzyżowania się dróg powstał gród. Został on wybudowany na przełomie X i XI w. prawdopodobnie przez Mieszka I lub Bolesława Chrobrego. Obok grodu powstała później także osada targowa. W XIII w. gród został nadany przez Władysława Łokietka możnemu rodowi Nałęczów, którzy od nazwy miejscowości przyjęli nazwisko Czarnkowskich. Nałęczowie na miejscu dawnego grodu lub w jego pobliżu wznieśli zamek, a w miejscu dawnej osady targowej nastąpiła lokacja miasta. W 1397 r. Czarnków uzyskał prawa miejskie. Czarnkowscy byli właścicielami miasta do 1727 r., później miasto przejęli Leszczyńscy. Na XVII w. przypadł szczytowy okres rozwoju miasta. W 1727 r. Czarnków wraz z Kuźnicą Czarnkowską stał się własnością ojca ostatniego króla Polski, kasztelana krakowskiego – Stanisława Poniatowskiego. Jednak lata późniejsze, a zwłaszcza liczne w XVIII w. pożary, zarazy i powodzie sprawiły, że Czarnków podupadł. W 1772 r., na skutek I rozbioru Polski miasto przeszło pod panowanie Prus. W 1815 r. na Kongresie Wiedeńskim zapadła decyzja o utworzeniu autonomicznego Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Konsekwencją tej decyzji było powstanie w 1816 r. powiatu czarnkowskiego. Po I wojnie światowej, na mocy postanowień traktatu wersalskiego granica między Polską a Niemcami poprowadzona została nurtem rzeki Noteć. Czarnków znalazł się w granicach odrodzonej Polski. Mieszkańcy Czarnkowa brali udział w powstaniu wielkopolskim w 1919 r. skierowanym przeciwko państwu niemieckiemu. W okresie II RP Czarnków był miastem powiatowym. Dnia 03.09.1939 r. do Czarnkowa wkroczyły wojska niemieckie. Dnia 24.01.1945 r. miasto zostało wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej.

Co warto zobaczyć w Czarnkowie?

Centralnym punktem Czarnkowa jest Plac Wolności, dawny rynek miasta powstałego w XIV w. Wcześniej był to ośrodek osady targowej. Nie jest wykluczone, że pośrodku rynku stał dawny ratusz. Po północnej stronie placu wznosi się obecny ratusz, siedziba Urzędu Miasta, budowla eklektyczna z połowy XIX w. Na ścianie umieszczono tablicę pamięci mieszkańcom miasta poległym i pomordowanym w drugiej wojnie światowej. Zachodnią pierzeję rynku zamyka kościół, jeden z cenniejszych zabytków województwa wielkopolskiego. Jego usytuowanie wskazuje na wpływy brandenburskie. Kościół powstał zapewne na początku XII wieku. Obecna budowla pochodzi z lat 1570-1580, przebudowana w XVII w. oraz po pożarze w drugiej połowie XVIII w. Jest to budynek jednonawowy, orientowany, z dwoma bocznymi kaplicami i wysoką wieżą nakrytą wysmukłym dachem ostrosłupowym. Na Placu Wolności znajduje się także rzeźba Janka z Czarnkowa. Wielu interesuje się historią jego życia. Urodził się ok. 1320 r. w rodzinie wójta czarnkowskiego. Studiował na jednym z uniwersytetów włoskich, zaś karierę kościelną rozpoczynał w Meklemburgii i w Tarnowie. Od 1356 r. był kanonikiem poznańskim i gnieźnieńskim, w latach 1362-66 przebywał w Awinionie. Ciesząc się poparciem króla Kazimierza Wielkiego został podkanclerzym królewskim, a w 1367 r. archidiakonem gnieźnieńskim. Rok po śmierci Kazimierza Wielkiego (1371 r.) oskarżono go o kradzież insygniów koronnych, skazując na utratę mienia i banicję. Opuścił Polskę i przebywał m.in. we Wrocławiu i Pradze. Uzyskawszy odwołanie banicji powrócił do kraju w 1374 r. i osiadł w Gnieźnie, odzyskując utracony archidiakonat. Po 1382 r. został administratorem dóbr arcybiskupich. Gromadził w tym okresie materiały historyczne i pisał swą Kronikę, która obejmuje lata 1370-84. Jest ona jednym z najciekawszych zabytków dziejopisarstwa polskiego. Zmarł w Gnieźnie w 1387 r.

W kierunku zachodnim, do Noteci prowadzi ulica Rybaki. Jej przebieg pokrywa się z traktem biegnącym przez Czarnków z Poznania na Pomorze. Po prawej stronie wznosi się neogotycki budynek zbudowany w 1910 r. obecnie siedziba Starostwa Powiatowego oraz Urzędu Gminy Czarnków.

W miejscu dzisiejszego browaru znajdował się pierwszy gród czarnkowski. W XVII w. była to siedziba strażnicy pogranicznej i kasztelani. Zamek - siedziba rodu Czarnkowskich - powstał prawdopodobnie w XIII w. Pozycja rodu Czarnkowskich nasuwa przypuszczenie, że był to obiekt murowany, stosunkowo okazały, postawiony pomiędzy dawniejszym grodem, a miastem - na bagniskach, wśród rozlewiska Noteci. Łącznikiem z miastem była grobla, dzisiejsza ul. Zamkowa. Browar został zbudowany w 1871 r.

Po przeciwnej stronie ulicy, u zbiegu ul. Browarnej i ul. Rybaki zachował się mały dworek zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku, ozdobiony dwoma kolumienkami. Jest to jeden z ważniejszych zabytków miasta.

Na tzw. "poznańskim przedmieściu" (kiedyś już poza miastem, przy drodze do Poznania), dziś to obszar wokół Placu Bartoszka, przy ul. Staromiejskiej (dawniej Żydowskiej) i ul. Łąkowej, znajdowała się osada żydowska. Na Placu Bartoszka stała synagoga - rozebrana przez Niemców w latach 39-40, na tzw. Górze Żydowskiej, wzgórzu położonym nad dzielnicą żydowską, mieścił się pierwszy cmentarz, który istniał tam do 1819 roku. W mieście natomiast zachowały się: szkoła z 1878 r. dom rabina, łaźnia przy Placu Bartoszka 6, siedziba kahału (Zarządu Gminy Żydowskiej) - ul. Łąkowa oraz duża liczba domów pożydowskich.

Idąc na wschód od Placu Powstańców Wielkopolskich wchodzimy na szczyt Góry Krzyżowej. Według legendy nazwa pochodzi od krzyża postawionego tutaj przez Bolesława Krzywoustego. Wierzchołek porasta grupa sosen czarnych. Z odkrytego wzniesienia roztacza się wspaniała panorama miasta i północnej krawędzi doliny Noteci. Jest tam nowoczesny punkt widokowy.

Częściowo na stokach wzgórz rozciąga się Park Miejski im. Stanisława Staszica, z unikatowymi na nizinach urządzeniami sportowymi. Naturalna skocznia narciarska "Pod Grzybkiem", której tor zjazdowy ma długość 50 m, rekord skoczni wynosi 32 m. Nieco dalej , w głębi parku położony jest tor saneczkowy " Śniegowej Baśni " długości 400 m. Ze szczytu skoczni roztacza się także widok na dolinę Noteci, podobny do widoku z Góry Krzyżowej.

A co z rekreacją?

W Czarnkowie można również miło i aktywnie spędzić czas. Zacznijmy od atrakcji wodnych. Przez miasto przepływa rzeka Noteć, która jest częścią Wielkiej Pętli Wielkopolski. Wodniacy mogą udać się na spływ kajakowy przepiękną Doliną Noteci, podziwiając piękno przyrody i krajobrazu. Po drodze do zobaczenia jest zabytkowy most w Czarnkowie z długą historią. Czasy dwudziestolecia międzywojennego to podział i rozdarcie terytorialne. Noteć stała się rzeką graniczną, a na moście znajdował się posterunek graniczny. Dzisiejszy pierwotnie znajdował się w Bydgoszczy. Był elementem położonego na Wiśle tzw. mostu fordońskiego, który po 1945 r. został wysadzony w powietrze przez wycofujące się wojska niemieckie. Ocalałe fragmenty rozebrano i następnie wykorzystano do budowy mniejszych przepraw m. in. w Czarnkowie.       

Dodatkowo warto odwiedzić „Marinę” Czarnków szczególne miejsce, które zostało oddane do użytku w lipcu 2011 roku. Jest tu nowoczesna przystań żeglarska z pełnym wyposażeniem oraz istnieje możliwość twórczego spędzenia czasu.

Wiele osób przybywających do Czarnkowa odwiedza także odkryty 50-cio metrowy basen, który jest otwarty w sezonie letnim. Jest on położony przy nowoczesnym kompleksie kortów tenisowych.   Warto tu przybyć z rodziną, z bliskimi i miło spędzić czas.

Z Czarnkowa możemy także dotrzeć w wiele miejsc szlakami pieszymi. Szlakiem niebieskim o długości 9 km możemy dotrzeć do Goraju. Szlak zielony o długości 61 km to trasa Niekursko - Jezioro Sarcz – Trzcianka – Teresin – Radolin – Radolinek – Kuźnica Czarnkowska – Czarnków – Goraj Zamek – Lubasz – Stajkowo – Klempicz. Z pewnością są to piękne miejsca, które warto odwiedzić. Zapraszamy do Czarnkowa!

Łukasz Wegner

Starostwo Powiatowe w Czarnkowie